آذربایجان با انتقال ترافیک اینترنت ایران در رده‌بندی جهانی مصرف ChatGPT سوم شد_دلچسب

داده‌های حاضر مشخص می کند که آذربایجان در مدتی مختصر از رده چهل‌وچهارم مصرف ChatGPT در جهان به رده سوم رسیده است. گزارشی تازه ادعا می‌کند که انتقال ترافیک اینترنت ایران از مسیر یک اپراتور آذربایجانی این اتفاق را رقم زده است.

بر پایه گزارش Digital Impact Lab، به‌جستوجو توافق‌نامه‌ای که در اردیبهشت ۱۴۰۴ بین شرکت ارتباطات زیرساخت ایران و آذربایجان برای گسترش ترانزیت داده و زیرساخت ارتباطی امضا شد، بخشی از داده‌های ترافیک اینترنت ایران به اپراتور Delta Telecom در آذربایجان منتقل می‌شود.

از نظر دیگر اما همین اتفاق علتشده آذربایجان که در سه‌ماهه اول ۲۰۲۵ در رده چهل‌وچهارم جهان از نظر مصرف ChatGPT قرار داشت، در سه‌ماهه چهارم ۲۰۲۵ بعد از سنگاپور و هلند به رده سوم برسد و در جایگاهی بالاتر از سوئیس و امارات متحده عربی قرار بگیرد.

این اطلاعات حاکی است که آذربایجان در پنج فصل، ۴۱ جایگاه در رده‌بندی صعود کرده است. این مقدار دو برابر زیاد تر از ژاپن است که سپس از آذربایجان سریع‌ترین رشد را داشته و ۱۹ پله جایگاه خود را ارتقا داده است. Digital Impact Lab می‌گوید هیچ عامل رشد ارگانیکی نمی‌تواند این ترقی عظیم را برای کشوری با جمعیت ۱۰ میلیون نفری توضیح بدهد.

گزارش حاضر مشخص می کند که تغییرات ترافیکی در اپراتور Delta Telecom با خاموشی‌های سراسری اینترنت در ایران همخوانی داشته است. برای مثال، قطعی اینترنت از ۹ اسفند علتشد ترافیک مسیر پروکسی دلتا تلکام نیز تقریباً به صفر برسد. پیش‌تر در قطعی دی‌ماه نیز کم شدن و خیزهای شبیهی با قطع و وصل شدن اینترنت ایران در ترافیک این اپراتور مشاهده شده می بود.

آزمایشگاه Digital Impact چهار فاز را برای تغییرات ترافیکی آذربایجان در انتقال ترافیک ایران روایت می‌کند:

• فاز اول: تحلیل‌های فنی در گزارشی به تاریخ ماه مه ۲۰۲۵ مشخص می کند که بعد از توافق شرکت ارتباطات زیرساخت ایران با دلتا تلکام، تحول حرکت مسیریابی ترافیکی اغاز شده می بود. اپراتورهای اینترنت در ایران تحول جواب‌های DNS را برای دامنه‌های تحت تحریم اغاز کرده بودند و از فضای ترافیکی دلتا تلکام منفعت گیری می‌کردند.
• فاز دوم: خاموشی اینترنت در دی‌ماه علتقطع ربط چندین سرویس‌دهنده خارجی Upstream از سرزمین شد و دلتا تلکام ترافیک باقی‌مانده را جذب کرد. رادار کلودفلر مشخص می کند که ترافیک AS29049 یعنی همان دلتا تلکام در تاریخ ۲۸ دی‌ماه تقریباً به کف رسیده می بود و سپس از ۲۹ دی‌ماه اغاز به رشد کرد. این ترافیک در تاریخ ۱ بهمن به نقطه اوج خود رسید. اما در ادامه در تاریخ ۵ بهمن ترافیک مجدد کم شدن اشکار کرد تا در نهایت در اواسط بهمن شرایط ارتباطی بهتر شد.
• فاز سوم: در طویل‌ترین قطعی اینترنت تاریخ جهان که از ۹ اسفند اغاز شد، همه ترافیک بین‌الملل ایرانیان قطع شد و ترافیک مسیر پروکسی دلتا تلکام نیز به نزدیک صفر رسید.
• فاز چهارم: اتصال مجدد اینترنت در تاریخ ۵ خرداد بلافاصله جهت رشد ترافیک دلتا تلکام شد و روال رشد پایدار ترافیک تا بحال ادامه داشته است.

این آزمایشگاه این چنین مدعی است در داده‌های رادار کلودفلر نیز الگوهای شبیهی دیده می‌شود که افزایش ترافیک دلتا تلکام را با برقراری ربط اینترنت در ایران مشخص می کند. از طرف دیگر، وقتی که اینترنت در ایران قطع بوده، ترافیک این اپراتور کم شدن قابل توجهی داشته است.

به حرف های Digital Impact، بازدید مسیر BGP یا «پروتکل دروازه‌ای مرزی» نشان‌دهنده مرکزیت ساختاری دلتا تلکام در ربط جهانی شرکت ارتباطات زیرساخت ایران است. در این گزارش حرف های شده شرکت زیرساخت تنها دو ربط مستقیم Tier 1 به اپراتورهای Orange و Sparkle دارد و مابقی ارتباطات Tier 1 زیرساخت از طریق دلتا تلکام انجام می‌شود. به این علت Digital Impact می‌گوید دلتا تلکام نه یک مسیر اختیاری برای شرکت ارتباطات زیرساخت، بلکه گیت‌وی مهم ربط اینترنت ایران با اپراتورهای Tier 1 در شبکه جهانی است.

دلتا تلکام به‌طور مستقیم به Cogent ،Arelion ،NTT ،TATA ،Lumen ،GTT و Vodafone وصل می‌شود و این ربط به Zayo ،Liberty ،DTAG ،PCCW  و Telxius هم ادامه می‌یابد. مطابق ادعای این گزارش، این ارتباطات جانبی نیستند، بلکه ارتباطات زیرساختی مهم دلتا تلکام با شبکه جهانی محسوب خواهد شد.

پیش‌تر دسترسی کاربران به سرویس‌های تحریم‌شده ازجمله اسپاتیفای و Claude سوال‌های بسیاری را درمورد جابه‌جایی مسیر ترافیک اینترنت کاربران به‌وجود آورده می بود. اکنون این گزارش مدعی است که ابعاد تازه‌ای از این قضیه را روشن کرده است.