آبله میمون یا ام‌پاکس بیماری عفونی ناشی از ویروس آبله میمون است که از خانواده ویروس‌های آبله ریشه دارد. این بیماری می‌تواند از طریق تماس با جانوران آلوده، انسان‌های مبتلا یا اشیای ملوث به انسان منتقل شود. علائم آن شبیه بیماری آبله است اما بر اساس گزارش‌های سازمان جهانی بهداشت، به طور نسبی خفیف‌تر از آبله انسانی تلقی می‌شود که در سال ۱۹۸۰ ریشه‌کن شده است.
دوران نهفتگی ویروس معمولا بین ۷ تا ۱۴ روز است و می‌تواند تا ۲۱ روز شود. بیماری در دو مرحله می‌شود مرحله اول شامل تب، سردرد شدید، الت‌هاب غدد لنفاوی، کمردرد، درد عضلانی و خستگی عمومی است. مرحله دوم که ۱ تا ۳ روز بعد از تب آغاز می‌شود، با ظاهر شدن جوش‌ها و بثورات پوستی روی صورت، کف دست، پاها، غشای دهانی و سایر نقاط بدن همراه است. این بثورات ابتدا لکه‌های قرمز کوچک هستند، سپس به تاول تبدیل شده و در نهایت خشک شده و زخم می‌شوند.
بر اساس آمار‌ها، ۹۵ درصد موارد روی صورت، ۷۵ درصد روی کف دست و بین انگشتان پا، ۷۰ درصد روی غشای دهانی، ۳۰ درصد روی اندام‌های تناسلی و ۲۰ درصد در چشم مشاهده شده‌اند. علائم معمولا بین ۲ تا ۴ هفته باقی می‌مانند. موارد شدید بیش‌تر در کودکان، زنان باردار و افراد با نقص ایمنی دیده می‌شود و می‌تواند منجر به عفونت‌های ثانویه، عفونت ریه، عفونت خونی، الت‌هاب مغز و عفونت قرنیه شود.
دانشمندان دو سویه (کلاد) ویروس را شناسایی کرده‌اند کلاد ۱ یا کلاد کنگو در آفریقای مرکزی با نرخ مرگ‌ومیر تا ۱۰ درصد و کلاد ۲ یا کلاد غرب آفریقا با نرخ ۱ تا ۳ درصد. همه‌گیری ۲۰۲۲ ناشی از کلاد ۲ بود که به کشور‌های آسیایی و اروپایی گسترش یافت. در اوت ۲۰۲۴، سازمان جهانی بهداشت افزایش موارد در آفریقا را حالت اضطراری بهداشت عمومی بین‌المللی اعلام کرد؛ تا آن زمان بیش از ۱۵۶۰۰ مورد و ۵۳۷ مرگ در سال جاری ثبت شده بود.
انتقال ویروس از طریق تماس مستقیم با مایعات بدن، زخم‌های پوستی، قطرات ریوی، رابطه جنسی محافظت‌نشده و لمس اشیای آلوده رخ می‌دهد. گروه‌های پرخطر شامل کادر‌های پزشکی، کودکان، زنان باردار، افراد با نقص ایمنی و ساکنین مناطق جنگلی هستند. برای پیشگیری توصیه می‌شود از تماس با مبتلایان خودداری شود، دست‌ها با آب و صابون بشویند، گوشت به طور کامل پخته شود و از ماسک و دستکش در صورت لزوم استفاده گردد.
درمان بر پایه مراقبت‌های حمایتی، مصرف مایعات و غذا، کنترل تب و درد و ضد‌عفونی کردن زخم‌ها است. داروی آنتی‌ویروس تکوویریمات مجوز درمان ام‌پاکس را از انجمن طب اروپا دریافت کرده است. تشخیص با تست PCR و سرولوژی روی نمونه‌های خون و پوستی انجام می‌شود. واکسن‌های آبله ( و JYNNEOS) تا ۸۵ درصد در پیشگیری موثر هستند و افرادی که واکسن آبله داشته‌اند، اغلب نشانه‌ای روی بازو دارند.
در ایران تا به امروز موردی تایید شده گزارش نشده و کشور در سطح هشدار پایین منظمه جهانی بهداشت قرار دارد. با این حال در کشور‌های همسایه شامل ترکیه، لبنان، پاکستان، امارات، قطر، عربستان سعودی و مراکش مواردی ثبت شده است. وزارت بهداشت تمهیدات ویژه‌ای برای مسافران از کشور‌های آفریقایی، به ویژه جمهوری دموکراتیک کنگو، تدوین کرده است.
تفاوت ام‌پاکس با آبله مرغان در خانواده ویروس (پاکس‌ویریده در برابر هرپس‌ویریده)، وجود الت‌هاب غدد لنفاوی در ام‌پاکس، امکان انتقال از حیوان، اندازه کوچک‌تر بثورات، مدت طولانی‌تر بیماری و توزیع متفاوت زخم‌ها روی بدن خلاصه می‌شود. آبله مرغان مسری‌تر و سریع‌تر گسترش می‌یابد.
منشأ ویروس به سال ۱۹۵۸ در می‌مون‌های ماکاک در دانمارک بازمی‌گردد، هرچند می‌زبان اصلی طبیعی هنوز قطعی شناخته نشده اما گوندگان آفریقایی مظنون اصلی‌اند. اولین مورد انسانی در ۱۹۷۰ در جمهوری کنگو شناسایی شد و پس از توقف واکسیناسیون آبله، شیوع در ۱۱ کشور آفریقایی افزایش یافت. اولین همه‌گیری خارج از آفریقا در ۲۰۰۳ در ایالات متحده با ۸۱ مورد ناشی از تماس با سنجاب‌های دشتی رخ داد.
<figcaption class="wp-element-caption"ابراز بثورات پوستی در دوره بیماری
<figcaption class="wp-element-caption"گسترش بثورات پوستی در آبله مرغان (سمت راست) و آبله میمون (سمت چپ)