ارتودنسی کودکان و بزرگسالان؛ تفاوت زمان شروع درمان در سنین مختلف

بهترین سن ارتودنسی برای همه یکسان نیست؛ رشد فک در کودکان، رویش دندان‌ها در نوجوانان و سلامت لثه در بزرگسالان، زمان درمان را تعیین می‌کند.

«برای ارتودنسی فرزندم زود نیست؟» یا «آیا در بزرگسالی برای مرتب‌کردن دندان‌ها دیر شده است؟» این دو پرسش را بارها در جلسه‌های مشاوره شنیده‌ام. پاسخ کوتاه این است که سن شناسنامه‌ای به‌تنهایی زمان درمان را مشخص نمی‌کند.

در کودکان، متخصص رشد فک و مسیر رویش دندان‌های دائمی را بررسی می‌کند. در نوجوانان، از باقی‌مانده ظرفیت رشد برای اصلاح بعضی ناهنجاری‌ها استفاده می‌شود. در بزرگسالان نیز تا زمانی که دندان‌ها، لثه و استخوان نگهدارنده شرایط مناسبی داشته باشند، امکان درمان وجود دارد.

تفاوت معاینه زودهنگام با شروع زودهنگام ارتودنسی

یکی از باورهای نادرست والدین این است که مراجعه کودک در هفت‌سالگی حتماً به نصب دستگاه منجر می‌شود. درحالی‌که معاینه زودهنگام بیشتر شبیه بررسی نقشه مسیر پیش از سفر است؛ شاید لازم باشد همان زمان اقدام کنیم و شاید فقط رشد فک و رویش دندان‌ها را زیر نظر بگیریم.

متخصص ارتودنسی در معاینه کودک وضعیت دندان‌های شیری و دائمی، فضای فک، بایت، عادت‌هایی مانند مکیدن انگشت، تنفس دهانی و مسیر رشد فک‌ها را ارزیابی می‌کند. اگر مشکلی نیازمند اقدام فوری نباشد، ممکن است معاینه دوره‌ای هر شش یا دوازده ماه پیشنهاد شود.

زمان مناسب ارتودنسی در سنین مختلف

این جدول یک راهنمای عمومی است. دو کودک هم‌سن یا دو بزرگسال با دندان‌های ظاهراً مشابه ممکن است به زمان شروع و طرح درمان متفاوتی نیاز داشته باشند.

ارتودنسی کودکان چه زمانی باید آغاز شود؟

درمان زودهنگام برای همه کودکان لازم نیست. این درمان بیشتر زمانی مطرح می‌شود که متخصص احتمال دهد صبرکردن می‌تواند ناهنجاری را پیچیده‌تر کند یا فرصت هدایت رشد فک از دست برود.

نشانه‌هایی که نیاز به معاینه دارند

• افتادن بسیار زود یا دیر دندان‌های شیری؛

• رویش دندان دائمی در محل غیرطبیعی؛

• شلوغی شدید یا کمبود فضای فک؛

  تازه‌ترین اخبار و تحلیل‌ها درباره انتخابات، سیاست، اقتصاد، ورزشی، حوادث، فرهنگ وهنر و گردشگری و سلامتی را در وب سایت خبری دلچسب بخوانید.

• کراس‌بایت یا قرارگرفتن بعضی دندان‌های بالا پشت دندان‌های پایین؛

• جلو یا عقب‌بودن قابل‌توجه یکی از فک‌ها؛

• حرکت فک به یک سمت هنگام بستن دهان؛

• مکیدن انگشت پس از سال‌های ابتدایی کودکی؛

• تنفس دهانی یا بسته‌نشدن راحت لب‌ها؛

• برجستگی دندان‌های جلو و افزایش احتمال ضربه.

درمان در این مرحله ممکن است شامل دستگاه‌های هدایت‌کننده رشد، وسیع‌کننده فک یا ارتودنسی محدود باشد. هدف همیشه مرتب‌کردن کامل تمام دندان‌ها نیست؛ گاهی فقط شرایط مناسب‌تری برای رشد فک و رویش دندان‌های دائمی ایجاد می‌کنیم.

چرا نوجوانی دوره مهمی برای ارتودنسی است؟

در نوجوانی معمولاً بیشتر دندان‌های دائمی روییده‌اند و مقداری از رشد فک همچنان ادامه دارد. به همین دلیل، این دوره برای درمان بسیاری از نامرتبی‌ها، فاصله‌های دندانی و مشکلات بایت مناسب است.

انجمن ارتودنتیست‌های آمریکا، نوجوانی را یک بازه مهم می‌داند؛ زیرا دندان‌های دائمی در جای خود قرار گرفته‌اند و در برخی بیماران هنوز می‌توان رشد را هدایت کرد. نوع دستگاه نیز می‌تواند براکت فلزی، براکت سرامیکی یا الاینر شفاف باشد.

بااین‌حال، نتیجه درمان نوجوانان فقط به دستگاه بستگی ندارد. همکاری بیمار در استفاده از کش‌ها، حضور منظم در جلسات و رعایت بهداشت، مستقیماً بر کیفیت و مدت درمان اثر می‌گذارد.

برای نوجوانی که از دیده‌شدن براکت‌ها نگران است، گزینه‌های کم‌جلب‌توجه قابل‌بررسی هستند؛ اما انتخاب روش باید پس از تشخیص انجام شود، نه فقط بر اساس ظاهر آن.

آیا ارتودنسی بزرگسالان محدودیت سنی دارد؟

خیر. اگر دندان‌ها و بافت‌های نگهدارنده سالم باشند، حرکت دندان در بزرگسالی نیز امکان‌پذیر است. تفاوت اصلی این است که در بزرگسالان باید شرایطی مانند تحلیل لثه، کاهش استخوان، دندان ازدست‌رفته، روکش، بریج، ایمپلنت یا درمان‌های قبلی در طرح درمان لحاظ شوند.

گاهی هدف ارتودنسی بزرگسالان فقط زیبایی نیست. ممکن است لازم باشد دندان‌ها پیش از ایمپلنت، روکش یا اصلاح طرح لبخند به محل مناسب منتقل شوند. در بعضی بیماران نیز اصلاح بایت می‌تواند توزیع نیروی جویدن را متعادل‌تر و تمیزکردن دندان‌ها را آسان‌تر کند.

چه زمانی نباید معاینه را عقب بیندازیم؟

همه نامرتبی‌ها فوریت یکسانی ندارند، اما در شرایط زیر بهتر است ارزیابی تخصصی به تعویق نیفتد:

• فک کودک هنگام بستن دهان به یک سمت منحرف می‌شود؛

• دندان دائمی نمی‌روید یا در محل غیرطبیعی ظاهر شده است؛

• دندان‌های جلو به‌شدت برجسته و در معرض ضربه‌اند؛

• جویدن یا بستن کامل دهان دشوار شده است؛

• نامرتبی دندان‌ها با رشد کودک بیشتر می‌شود؛

• تمیزکردن بعضی نواحی تقریباً ممکن نیست؛

• لثه خونریزی دارد یا تحلیل‌رفته به نظر می‌رسد؛

• دندان‌ها دچار سایش غیرطبیعی شده‌اند.

صبرکردن زمانی تصمیم درستی است که متخصص پس از معاینه آن را پیشنهاد کند؛ نه زمانی که خانواده امیدوار است مشکل خودبه‌خود برطرف شود.

ثابت یا نامرئی؛ سن روش درمان را تعیین می‌کند؟

سن تنها یکی از عوامل انتخاب دستگاه است. شدت نامرتبی، وضعیت بایت، حرکت‌های موردنیاز و میزان همکاری بیمار اهمیت بیشتری دارند.

الاینر شفاف می‌تواند برای برخی نوجوانان و بزرگسالان مناسب باشد، اما باید روزانه طبق دستور استفاده شود. مراجعه به متخصص ارتودنسی نامرئی در غرب تهران نیز به معنای انتخاب قطعی الاینر نیست؛ ابتدا باید مشخص شود این روش برای اصلاح دندان‌ها و بایت بیمار کنترل کافی دارد یا خیر.

برای آشنایی دقیق‌تر با زمان مراجعه، روش‌های درمان و مراحل ارزیابی، مطالعه صفحه شروع ارتودنسی دندان در سایت دکتر مهدی فهیمی متخصص ارتودنسی دندان، می‌تواند پیش از جلسه مشاوره، پاسخ بسیاری از پرسش‌های اولیه شما را روشن کند. 

مراقبت‌های هر گروه سنی در طول درمان

در کودکان، همراهی والدین برای تبدیل‌کردن بهداشت به یک عادت اهمیت دارد. نوجوانان باید از شکستن براکت‌ها و فراموش‌کردن کش‌ها جلوگیری کنند. بزرگسالان نیز لازم است وضعیت لثه و ترمیم‌های قبلی خود را جدی‌تر پیگیری کنند.

• اطراف براکت‌ها را پس از غذا تمیز کنید.

•  از مسواک بین‌دندانی یا ابزار پیشنهادی متخصص استفاده کنید.

•  یخ، آب‌نبات و خوراکی‌های بسیار چسبناک نجوید.

•  خوراکی‌های سفت را به قطعات کوچک‌تر تقسیم کنید.

•  هنگام ورزش‌های برخوردی از محافظ مناسب استفاده کنید.

•  جلسات تنظیم را منظم ادامه دهید.

•  پس از پایان درمان، نگهدارنده را طبق دستور استفاده کنید.

جمع‌بندی؛ برای ارتودنسی یک سن طلایی مشترک وجود ندارد

کودکان بهتر است حداکثر تا حدود هفت‌سالگی نخستین ارزیابی خود را انجام دهند، اما بیشتر آن‌ها همان زمان به دستگاه نیاز ندارند. نوجوانی برای بسیاری از درمان‌ها دوره مناسبی است و بزرگسالان نیز در صورت سلامت دندان‌ها و لثه می‌توانند ارتودنسی انجام دهند.

هر بیمار لبخند، الگوی رشد و شرایط خاص خودش را دارد؛ بیایید با یک مشاوره کوتاه مشخص کنیم اکنون زمان شروع درمان است یا بهتر است وضعیت دندان‌ها و فک مدتی تحت نظر بماند.