>> چالشهای جراحی قلب کودکان در ایران کمبود نیروی انسانی، مشکلات دارویی و راهکارهای پیشگیری > دکتر محمدرضا میرزا آقایان، عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران و جراح قلب کودکان، درباره معضلات موجود در حوزه جراحی قلب کودکان در ایران هشدار داد.
او بیان کرد که کمبودهای سیستم درمانی، عدم وجود انگیزههای شغلی مناسب و مهاجرتی پزشکان، از مهمترین دلایل بحران فعلی در این رشته محسوب میشوند که مستقیماً منجر به از دست رفتن جان کودکان به دلیل عدم انجام عملهای درمانی به موقع میشود.
آمار ناخوشایند متولدین مبتلا به بیماری قلبی با اشاره به بیش از یک میلیون تولد سالانه در ایران، دکتر میرزا آقایان بیان کرد بر اساس آمارها، نزدیک به یک درصد نوزادان، یعنی ۸ تا ۱۰ هزار کودک، با بیماری قلبی متولد میشوند. از این تعداد، حدود ۲۵ درصد در سال اول زندگی نیازمند عملهای جراحی فوری هستند که یعنی سالانه ۲۰۰۰ تا ۲۵۰۰ عمل اورژانسی مورد نیاز است.
متأسفانه امکان انجام تمام این عملها در موقع وجود ندارد و دلیل اصلی آن محدودیت در رشته جراحی قلب کودکان است. مسیر طولانی و دشوار تخصص جراحی قلب کودکان او توضیح داد فردی که قصد ورود به این رشته را دارد، باید ابتدا جراح قلب بزرگسالان شده و سپس دورههای فوق تخصصی را بگذراند. کار در بخش کودکان شرایط روحی سخت و توانمندیهای خاصی میطلبد.
علاوه بر سختی کار، منافع مالی در این شاخه نسبت به جراحی قلب بزرگسالان پایینتر است؛ بنابراین بسیاری از جراحان ترجیح میدهند در حوزه بزرگسالان بمانند. دکتر میرزا آقایان تأکید کرد که جراحان حاضر در این حوزه، بیشتر به دلیل عشق و علاقه به این کار ادامه میدهند، اما تنها عشق کافی نیست؛ نیاز به حمایت سیستم است.
بار اضافه بر دوش جراحان و مهاجرت کادر جراح قلب کودکان در ایران نباید تنها عملهای پیچیده و طولانی را انجام دهد، بلکه ناچار است کمبودهای سیستم را هم جبران کند؛ از جمله کمبود متخصصان ICU و بیهوشی قلب کودکان. این فشارها باعث شده تعداد کمی از جراحان تمایل به ورود به این رشته داشته باشند. در نتیجه نوبتهای طولانی عمل برای کودکان ایجاد شده و برخی بیمارها در طول انتظار جان خود را از دست میدهند.
او با اعلام کرد اخیراً یکی از همکارانم بازنشسته شده و دیگری در حال مهاجرت است و من نتوانستهام جایگزین برای آنها پیدا کنم. مهاجرت پزشکان یکی از چالشهای جدی ماست. بحران دارو در طب کودکان فقدان فرمهای شربت دکتر میرزا آقایان به مشکلات بازار دارو برای کودکان قلبی اشاره کرد. مهمترین کمبود مربوط به دارو وارفارین است که برای کودکان با دریچه مصنوعی یا تکبطنی حیاتی است و گاه برای خانوادهها پیدا کردن آن دغدغهزا میشود.
او با مقایسه ایران با عراق بیان کرد در عراق شربت فوروزوماید به راحتی برای کودکان تجویز میشود، اما در ایران این شربت وجود نداشته و پزشکان مجبورند قرص ۴۰ میلیگرمی را خرد کرده و به کودکان دهان کنند. همین شرایط برای شربتهای کاپتوپریل، آلداکتون و آنتیبیوتیکها صدق میکند. این روش درمان با قرص خردشده، ریسک اشتباهات دوزینگ و عدم همگن بودن دارو را بالا میبرد.
او از شرکتهای دارویی خواست تا فرمهای شربت داروهای پرکاربرد کودکان را تولید و در اختیار مراکز فوق تخصصی قرار دهند. بیماریهای سرشتی قلب ژنتیک مهمترین عامل دکتر میرزا آقایان بیماریهای سرشتی قلب را شایعترین ناهنجاری ساختاری نوزادان معرفی کرد که در ۸ از هر ۱۰۰۰ زایمان زنده رخ میدهد. او تأکید کرد نزدیک به ۸۰ درصد عوامل ایجاد این بیماریها، ژنتیکی هستند.
عوامل محیطی مانند دیابت مادر، لوپوس، عفونتهای ویروسی در سه ماه اول بارداری (مانند سرخجه و آنفلوانزا) و مصرف داروهای خاص توسط مادر، در ۲۰ درصد مابقی موثرند. این بیماریها میتوانند منجر به سقط جنین شوند (۲۰ تا ۲۵ درصد سقطهای خودبهخودی ناشی از ناهنجاریهای قلبیاند). علائم اصلی در نوزادان شامل بد شیر خوردن، کبودی، اختلال رشد و تنفس تند است.
تشخیص زودرس در ایران نسبتاً خوب است ۴۰ درصد در هفته اول و ۶۰ درصد تا پایان ماه اول تشخیص میشوند، اما تشخیص دیرینگی میتواند امکان درمان را از بین ببرد. راهکارهای پیشگیری از مشاوره ژنتیکی تا سبک زندگی سالم برای پیشگیری، دکتر میرزا آقایان توصیههای زیر را داد اجتناب از ازدواج فامیلی افزایش چشمگیر ریسک بیماری قلبی در فرزندان (تا ۱۰ درصد اگر یک فرزند بیمار باشد، و تا ۳۰ درصد اگر یکی از والدین هم بیمار باشد).
مراقبت در بارداری مادران با سابقه بیماری قلبی در خانواده باید زیر نظر متخصص پریناتولوژی باشند. اکوکاردیوگرافی جنین در هفته ۱۴ تا ۱۶ حیاتی است. سبک زندگی سالم اجتناب از سیگار، الکل، استرس، مصرف داروی خودسرانه، تغذیه سالم و خواب کافی در ۵۰ تا ۱۰۰ روز اول تکوین قلب جنین. بررسی پیشینه خانوادگی در صورت سابقه بیماری قلبی در بستگان درجه یک، مشاوره با کاردیولوژیست کودکان ضروری است.
نقش زنجیره امید در حمایت از خانوادههای نیازمند دکتر میرزا آقایان از همکاری با زنجیره امید سخن گفت که از زمان فعالیت در بیمارستان امام خمینی آغاز شده. این موسسه غیرانتفاعی، هزینههای بیمارستانی کودکان نیازمند عمل قلب را که خانوادهها قادر به پرداخت نبودند، متقبل شده و تسهیلات اقامت برای خانوادههای دورشهر فراهم کرده است.
او افزود برخی خانوادهها حتی هزینههای بیمارستان دولتی را هم ندارند و زنجیره امید مانع از رها کردن درمان از جانب والدین میشود. محدودیت مراکز درمانی و هزینههای جانبی او به واقعیت مهمی اشاره کرد’é مراکز جراحی قلب در تمام شهرهای دور افتاده امکانپذیر نیست؛ حتی در کشورهای پیشرفته و آمریکا هم مراکز در شهرهای متمرکز هستند.
مشکل اصلی برای خانوادههای دورشهر، هزینههای سرسامآور اقامت در تهران است که گاهی از هزینه خود عمل بیشتر است. تحول سلامت در دولتهای یازدهم و دوازدهم با حذف هزینههای بیمارستان، بار مالی را کاهش داده، اما همچنان نیاز به حمایتهای زنجیره امید برای بیماران افغانستانی و های بسیار فقیر ایرانی باقی است.
دکتر میرزا آقایان در پایان تأکید کرد که با وجود تمام مشکلات، ایران از پیشروهای منطقه در جدا بودن طب کودکان از بزرگسالان و وجود بیمارستانهای اختصاصی کودک است. حل چالشهای دارویی و نیروی انسانی نیازمند اراده سیاسی و همکاری بین است تا میتوانیم جان تمام کودکان قلبی را به موقع نجات دهیم. >>
