اندوخته انسانی؛ با اهمیت ترین دارایی و ستون تاب‌آوری نظام سلامت ایران_دلچسب

سالم‌خبر: در شرایطی که اقتصاد ایران با تورم مزمن، محدودیت منبع های عمومی و افت قوت خرید روبه‌روست، او گفت و گو درمورد حالت معیشتی کارکنان نظام سلامت بیشتر از قبل اهمیت یافته است. با این حال، تقلیل این نوشته به حقوق و مزایا یا افزایش هزینه‌های بودجه‌ای، تصویری ناقص از حقیقت اراعه می‌دهد. قضیه مهم، پایداری نظام سلامت و نگه داری با اهمیت ترین دارایی آن یعنی اندوخته انسانی است. در ادبیات اقتصاد سلامت، نیروی انسانی با اهمیت ترین نهاده تشکیل سلامت به شمار می‌آید.

ساختمان‌ها، تجهیزات و فناوری‌های پیشرفته، بدون وجود کارکنان توانمند، باانگیزه و ماندگار، عملا قیمت چندانی در تشکیل سلامت ندارند. این اندوخته انسانی نیز تنها به پزشکان و پرستاران محدود نمی‌شود، بلکه کارکنان بهداشتی، درمانی، آموزشی، پژوهشی، اداری، مدیریتی و حمایترا نیز در بر می‌گیرد که هر یک قسمت مهمی از زنجیره تشکیل سلامت می باشند.

نظام سلامت بیشتر از آنکه تجهیزات‌محور باشد، نظامی دانش‌محور و انسان‌محور است. در سال‌های تازه، افت مستمر درآمد واقعی تعداد بسیاری از کارکنان این حوزه به یکی از چالش‌های کمتر دیده‌شده تبدیل شده است. هنگامی که دریافتی افراد از تورم عقب می‌ماند، پیامدها تنها به افت رفاه خانوار محدود نمی‌شود؛ فرسودگی شغلی، کم شدن انگیزه، افت منفعت‌وری، اشتغال هم‌زمان، مهاجرت نیروهای متخصص و افت جذابیت مشاغل سلامت از جمله پیامدهای آن است.

این روال به‌مرور زمان ظرفیت عملکردی نظام سلامت را تضعیف می‌کند. از منظر حکمرانی سلامت، کیفیت خدمات ربط مستقیمی با کیفیت و انگیزه نیروی انسانی دارد. تضعیف اندوخته انسانی دیر یا سریع در کیفیت آموزش، پژوهش، خدمات بهداشتی و درمانی و مقدار رضایت‌مندی مردم از نظام سلامت منعکس خواهد شد. به همین علت، تعداد بسیاری از نظام‌های سلامت موفق جهان، اندوخته انسانی را نه یک هزینه جاری، بلکه یک دارایی راهبردی برداشت می‌کنند.

در تعداد بسیاری از مباحث بودجه‌ای، هزینه‌های نیروی انسانی به‌گفتن بار مالی دیده می‌شود؛ در حالی که از منظر اقتصاد سلامت، قسمت مهمی از این هزینه‌ها ماهیت اندوخته‌گذاری دارد. همان‌گونه که فرسودگی تجهیزات نیازمند نوسازی است، فرسودگی اندوخته انسانی نیز نیازمند دقت و بازسازی است. توانایی همه‌گیری کووید-۱۹ نشان داد که تاب‌آوری نظام سلامت بیشتر از هر چیز به کیفیت، انگیزه و ماندگاری نیروی انسانی آن وابسته است. یقیناً راه‌حل را نباید فقط در افزایش یکسان پرداخت‌ها جست‌وجو کرد.

آنچه بیشتر از هر چیز الزام دارد، استقرار رویکردی مبتنی بر حکمرانی اندوخته انسانی است؛ رویکردی که در آن نظام پرداخت عادلانه‌تر، زمان‌های رشد حرفه‌ای گسترده‌تر، محیط کار مطلوب‌تر و مشوق‌های ماندگاری موثرتر طراحی شوند. در کل، پرسنل نظام سلامت فقط دریافت‌کنندگان حقوق و مزایا نیستند، بلکه با اهمیت ترین دارایی راهبردی سیستم به شمار می‌آیند. از این منظر، دقت به رفاه، انگیزش و گسترش حرفه‌ای آنان نه یک هزینه جاری، بلکه اندوخته‌گذاری برای آینده سرزمین است. امید است که با تحکیم حکمرانی اندوخته انسانی و اتخاذ تصمیمات مبتنی بر شواهد، نظام سلامت ایران بتواند مسیر ترقی کیفیت، عدل و تاب‌آوری را با مطمعن بیشتری ادامه دهد.