سانحه سقوط بالگرد حامل رئیس‌جمهور ایران و هیئت همراه، یک‌بار دیگر اهمیت حیاتی فناوری را در مدیریت بحران‌ها نشان داد. در این گزارش به تشریح اتفاق و فناوری‌هایی پرداخته می‌شود که در شناسایی محل سقوط به کار گرفته شدند.
قطع ارتباط
در روزی پرکار و با برنامه‌ریزی دقیق، سید ابراهیم رئیسی رئیس‌جمهور ایران به همراه کاروان همراهش پس از افتتاح سدی بر روی رود ارس، عازم بازدید و افتتاح پروژه‌هایی در تبریز شد. سه بالگرد حامل رئیس‌جمهور و همرا‌هانش به آسمان پریدند. همه چیز به خوبی پیش می‌رفت تا نیم‌ساعت بعد از آغاز مسیر، ارتباط یکی از بالگرد‌ها با دو بالگرد دیگر قطع شد. بالگرد حامل رئیس‌جمهور، وزیر امور خارجه، استاندار و نماینده ولی‌فقیه در استان آذربایجان شرقی در مناطق کوهستانی و صعب‌العبور کلیبر و ورزقان دچار حادثه شده بود و دقایقی پس از آن عملیات جست‌وجو به همراه انتشار شایعات و گمانه‌زنی‌ها در رسانه‌ها و فضای مجازی آغاز گردید.
آغاز عملیات
تیم‌های امدادی هلال احمر به شدت به منطقه حادثه اعزام شدند. محمودی، رئیس سازمان امداد و نجات هلال احمر، خبر داد که پهپاد‌ها و تیم‌های امدادی از چهار استان آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، زنجان و اردبیل به محل حادثه اعزام شده‌اند. اما شرایط جوی نامساعد، از جمله مه غلیظ و باران شدید، عملیات جست‌وجو را با مشکلات زیادی روبرو کرد. دید افقی کمتر از پنج متر و منطقه کوهستانی و جنگلی صعب‌العبور، کار را برای تیم‌های جست‌وجو بسیار دشوار ساخته بود. تا این لحظه اطلاعاتی در مورد پهپاد‌هایی که گروه امداد و نجات ایرانی در این عملیات به کار بردند منتشر نشده و مشخص نیست این پهپاد‌ها با چه امکاناتی مجهز بوده‌اند.
پشتیبانی دوستان
ساعاتی بعد ایران از ترکیه درخواست پشتیبانی کرد. دولت آنکارا نیز یک پهپاد مجهز به دید در شب و یک بالگرد را به منطقه اعزام نمود. پهپاد ترکیه‌ای که قادر به پرواز در ارتفاع یازده هزار پایی بود، منطقه را جست‌وجو کرد اما به علت پوشش گیاه‌ی متراکم، شناسایی با مشکل مواجه شد. پهپاد اعزامی ترکیه آکینجی بوده است. آکینجی یکی از پیشرفته‌ترین پهپاد‌های نظامی است که توسط شرکت بایکار ترکیه ساخته شده و برای مأموریت‌های شناسایی، نظارت و جنگ طراحی شده و قابلیت‌های بالایی در این حوزه‌ها دارد.
آکینجی پهپادی با طول بال بیست متری و طول بدنه دوازده و دو دهم متری است که تا هزار و سیصد و پنجاه کیلوگرم ظرفیت حمل بار دارد. این پهپاد با قابلیت بیست و چهار ساعت پرواز مداوم تا ارتفاع چهل هزار پایی (نزدیک به دوازده کیلوم‌تر) به حداکثر سرعت سیصد و شصت و یک کیلوم‌تر بر ساعت می‌رسد. امکانات و تجهیزات شناسایی که آکینجی حمل می‌کند شامل سیستم‌های شناسایی (رادار آرایه فازی، سیستم‌های الک‌ترواپتیکی و مادون قرمز) و سیستم‌های ارتباطی (ارتباط ماهواره‌ای و دیتالینک‌های پیشرفته) می‌باشد.
در همین حال اتحادیه اروپا نیز به درخواست ایران برای پشتیبانی، سامانه نقشه‌برداری سرویس مدیریت اضطراری کوپرنیک را فعال کرد. کوپرنیک یک برنامه جامع مشاهده زمین است که توسط اتحادیه اروپا با همکاری آژانس فضایی اروپا (ESA) مدیریت می‌شود. هدف اصلی این برنامه فراهم کردن داده‌ها و اطلاعات دقیق و به‌روز برای پایش محیط زیست، تغییرات آب و هوا و مدیریت بلایا است. کوپرنیک از تعدادی ماهواره سنتینل در کنار پلتفرم‌های پردازش و تحلیل داده‌ها راه‌اندازی شده و با فراهم کردن داده‌های دقیق و بلادرنگ، نقش مهمی در پایش محیط زیست، مدیریت بلایا و توسعه پایدار ایفا می‌کند. این سیستم با بهره‌گیری از فناوری‌های پیشرفته، ابزاری قدرتمند برای تصمیم‌گیری‌های مبتنی بر داده فراهم می‌آورد.
لحظات بی‌ارتباط
از همان ابتدا یکی از امید‌ها برای ردیابی و شناسایی محل دقیق حادثه، امکان برقراری تماس تلفنی بود. مسئولان مختلف در مواردی به برقراری تماس با برخی سانحه‌دیدگان اشاره کردند، اما در نهایت آشکار شد که چنین ادعا‌هایی صحت نداشته و بر پایه حرف‌ها، همه سانحه‌دیدگان در همان لحظات ابتدایی جان باخته بودند. در عین حال حتی اگر تماسی هم برقرار می‌شد، نبود آنتنهای بی‌تی‌اس در منطقه محل سقوط، ردیابی دقیق مکانی موبایل سانحه‌دیدگان را دشوار می‌کرد.
<figcaption class="wp-element-caption"باقی مانده بالگرد رئیس جمهوریپایان جست‌وجو
در نهایت پس از نزدیک به پانزده ساعت پرتنش، بالگرد در نزدیکی منطقه خونیرود آشکار شد. حادثه سقوط بالگرد حامل رئیس‌جمهور ایران، نیاز به تقویت زیرساخت‌های مخابراتی و بهره‌گیری از فناوری‌های پیشرفته در عملیات‌های جست‌وجو و نجات را به خوبی نشان داد و معلوم شد ما با وجود گسترش موفق پهپاد‌های با توان نظامی، نه تنها از امکانات پیشرفته همانند پهپاد‌های اختصاصی امداد و شناسایی، بلکه از پوشش مناسب بی‌تی‌اس نیز برخوردار نیستیم. علاوه بر اینکه باید در این حوزه‌ها اقدامات سریع صورت گیرد، همکاری‌های بین‌المللی و بهره‌گیری از تکنولوژی‌های نوین می‌تواند به افزایش اثربخشی این عملیات‌ها یاری رساند.
با عرض تسلیت بابت سانحه سقوط بالگرد ریاست جمهوری، امیدواریم بررسی دقیق این حادثه، به اقداماتی در حوزه فناوری بینجامد که از تکرار چنین حوادثی جلوگیری نماید.
