کتاب امثال و کنایات در سنجه آیات و روایات با تلاش موسسه بوستان کتاب منتشر شد تا مجموعهای از ضربالمثلها، کنایات و باوریهای رایج در فرهنگ عامه را با آیات قرآن کریم و روایات اهل بیت (ع) بسنجد و روایی یا ناروایی بودن آنها را روشن کند.
این اثر در شش فصل تدوین شده و شامل چهار دسته مطالب است ضربالمثل و کنایات رایج، آیات قرآن مرتبط، احادیث و روایات مربوطه، و شواهدی از متون ادبی و اشعار فارسی که بازتابدهنده آن باورها هستند. نویسنده در مقدمه کتاب اشاره کرده که ملاک در نقل روایات، منابع مهم و مشهور متداول بوده و مجال واکاوی سند حدیثی در این کتاب پیشبینی نشده است.
فصل اول با عنوان رویدادها و کردارها مباحثی چون آب رفته به جوی برنمیگردد، پشیمانی سودی ندارد، چله گرفتن، دعا نوشتن و جای شکرش باقی است را تبیین میکند. فصل دوم با نام صفات، ویژگیها، روحیات و رفتارها مواردی از جمله شق قمر کردن، بوقلمون صفت، حسود هیچزمان نیاسود و در جوانی پاک بودن شیوه پیغمبری است را تحلیل میکند.
فصل سوم تحت عنوان باورها و عقاید عبارتهایی چون بسمالله گفتن، آب نطلبیده مراد است، دل به دل راه دارد، دروغگو دشمن خداست، آب تربت کربلا برای شفا، مهمان حبیب خداست و حق به حقدار میرسد را مورد بازدید قرار داده است. فصل چهارم مختص اندرزها، پیشنهادها و مصلحتها است با مباحثی چون احتیاط شرط عقل است، کار امروز به فردا مفکن، گناه فردی را پای فرد دیگر نمینویسند و زمان طلاست.
فصل پنجم با نام بینی و بینالله عناوینی چون آیه یأس خواندن، خدا جای حق نشسته، چشم همچشمی، خدا خر را شناخت که به او شاخ نداد، گوش شیطان کر و و روزگار لعنتی را پوشش میدهد. فصل ششم و آخر با عنوان تواناییهای حکیمانه مباحثی چون عجله کار شیطان است، جلوی زیان را هرجا بگیری منفعت است، از ماست که بر ماست، صبر ایوب دارد، سخن حق تلخ است و این نیز بگذرد را شامل شده است.
به عنوان نمونه، در بررسی عبارت الله بختکی که به معنی کار کردن بدون تدبیر و تنها به امید بخت است، کتاب از آیات قرآن چون ما أصابک من حسنه فمن الله (نساء، ۷۹)، إن الله لا یغیر ما بقوم حتى یغیروا ما بأنفسهم (رعد، ۱۱) و لیس للإنسان إلا ما سعى (نجم، ۳۹) برای رد این باور استناد میکند.
علاقهمندان میتوانند برای تهیه این کتاب به وبسایت موسسه بوستان کتاب با آدرس مراجعه کنند.