روبان‌دوزی چیست و چه کاربردی دارد؟

در هنر روبان‌دوزی به‌جای نخ گل‌دوزی از نوار‌های روبان استفاده می‌شود و گاهی ترکیب روبان با نخ و مهره‌های تزیینی طرح‌های بسیار زیبایی را به‌وجود می‌آورد.

به‌نظر ممکن است‌رسد که این روش دشوار باشد اما به‌کارگیری روبان برای تزئین پارچه، وسایل دکوری، کوسن‌ها، روتخت و لحاف، پیش‌بند، دستمال‌ سفره و رانر می‌زی زیبایی منحصر‌به‌فرد به محیط خانه می‌بخشد.

یکی از مزایای روبان‌دوزی نسبت به گل‌دوزی این است که با چند کوک ساده می‌توان سطح وسیع‌تری را در زمان کوتاه‌تر بپوشاند و با مقدار کمی روبان و دانش ابتدایی دوخت آثار زیبا خلق کرد؛ ان‌دوزی از هنر‌های کم‌هزینه محسوب می‌شود.

آموزش روبان دوزی و روبان

بااین‌حال روبان جنس آسیب‌پذیر دارد و در نگهداری لباس‌های روبان‌دوزی‌شده باید دقت کرد؛ اما روی لوازم تزیینی که نیازی به شستشو ندارند، این هنر بسیار چشمگیر به نظر می‌رسد.


وسایل موردنیاز برای آغاز روبان‌دوزی

سوزن مناسب

سوزن چنایل با چشم کشیده، بلند و نوک تیز یکی از ابزار‌های ضروری است؛ چشم سوزن باید به‌اندازه باشد که روبان بدون آسیب یا چروک‌زدن از آن عبور کند و برای پارچه‌های ضخیم مناسب است. سوزن شماره ۱۸ برای روبان ۴ می‌لی‌متری انتخاب خوبی است.

برای کار روی پارچه‌های بافت درشت می‌توان از سوزن تپس‌تری با نوک ضخیم استفاده کرد که برای دوخت روی بافتنی‌ها بسیار مناسب است.

روبان در رنگ‌ها و جنس‌های مختلف

وسایل آموزش روبان دوزی

روبان در طیف وسیعی از رنگ‌ها و جنس‌ها در دسترس است؛ روبان‌های ابریشمی اگرچه گران‌ترند اما ظاهر بسیار نفیسی دارند، بسیار لطیف‌اند و شکل‌دهی به آن‌ها آسان است. روبان‌های ساتن با کیفیت خوب نیز برای خلق اثرات هنری نفیس قابل‌استفاده‌اند، به‌ویژه اگر منظور استفاده یا پوشیدن باشد. روبان الیاف ویسکوز (ریون) نیز ظاهری نزدیک به ابریشم دارد.

روبان ساتن بهترین گزینه برای آموزش مبتدی‌هاست چون در ابتدا ممکن است روبان‌های زیادی خراب شوند؛ بنابراین به‌جای خرید روبان‌های گران‌قیمت ابریشمی، استفاده از ساتن اقتصادی‌تر است. در خرید به‌دنبال روبان نرم، منعطف و بدون چین‌خوردگی بیش‌ازحد باشید.

روبان ابریشمی لبه‌رنگی، چندرنگ، حریری، آبرنگی و براق از انواع مختلفی هستند که جلوه‌های متفاوتی به کار می‌دهند. عرض روبان‌های متداول در روبان‌دوزی معمولا ۲، ۴ و ۷ می‌لی‌متر است؛ عرض ۲ می‌لی‌متر برای گره فرا‌نسوی، گلبرگ‌های می‌نا و ساقه مناسب است.

کارگاه و پارچه

آموزش روبان دوزی برای افراد مبتدی - دوخت اولیه

از هر پارچه‌ای می‌توان برای روبان‌دوزی استفاده کرد؛ اگر سوزن و روبان از پارچه عبور نکردند، پیش از شروع مسیر طرح را با سوزن تیز سوراخ کنید. در صورت استفاده از پارچه نازک یا کشی، پشت آن را با آستری مناسب سفت و محکم کنید.

طراحی و ابزار نقش‌زن

برای طرح‌ریزی روی پارچه به ماژیک یا خودکار محوشونده یا هر ابزار طراحی مخصوص پارچه نیاز دارید.

وسایل جانبی و اختیاری

  • سوزن انگشتی با نوک ضخیم و کند، در انت‌های انگشت قرار می‌گیرد و هنگام دوخت برای بازکردن پیچ‌وتاب روبان روی پارچه به‌کار می‌رود.
  • نخ و سوزن گل‌دوزی برای طرح‌هایی مانند ساقه یا گره فرا‌نسوی که نیاز به نخ دارند.
  • طرح‌های آماده حرارتی برای ایجاد طرح‌های گوناگون روی پارچه.
  • مهره، منجوق، پولک، دکمه و سایر وسایل تزیینی.

روش قرار دادن روبان در سوزن

آموزش روبان دوزی برای افراد مبتدی - گره انتهای روبان

مرحله اول

یک تکه روبان به طول ۳۰ تا ۴۰ سانتی‌متر برش دهید. برای راحتی کار، انت‌های آن را با زاویه ۴۵ درجه قیچی کنید و سپس از چشم سوزن عبور دهید.

مرحله دوم

با حفظ حدود یک‌ونیم سانتی‌متر فاصله، سوزن را در انت‌های روبان بگذارید و در حلقه ایجادشده یک گره بزنید تا روبان روی سوزن محکم شود. اکنون می‌توانید روبان‌دوزی را آغاز کنید.

آیا باید انت‌های روبان گره بخورد؟

آموزش روبان دوزی و گره انتهای روبان

می‌توانید انت‌های روبان را مانند تصویر گره بزنید، اما این کار یک تکه برجسته و بی‌قواره در پشت پارچه ایجاد می‌کند. روش بهتر این است که دنباله بلند روبان را پیش از زدن دوخت بعدی در پشت پارچه نگه دارید؛ با این کار بدون نیاز به گره‌زدن، انت‌های روبان به‌صورت طبیعی محکم می‌ماند.


آموزش گره‌های پایه روبان‌دوزی

یکی از جذابیت‌های روبان‌دوزی، استفاده از گره‌های ساده و پایه است که در گل‌دوزی هم رایج‌اند؛ تنها تفاوت در حفظ حالت شل و پف‌دار گره‌ها در طول اجرا است. در ادامه نه گره پرکاربرد معرفی شده‌اند.

۱. گره مستقیم

آموزش روبان دوزی برای افراد مبتدی - گره مستقیم

این گره همان‌طور که از نامش پیداست، شامل زدن کوک‌های مستقیم و صاف روی پارچه است.

۲. گره دوخت ساقه

آموزش روبان دوزی برای افراد مبتدی - گره ساقه

برای دوخت دور طرح‌ها به‌کار می‌رود. ابتدا یک گره مستقیم بزنید، سپس سوزن را از قسمت زیرین گره قبلی بیرون آورده و یک گره مستقیم دیگر بزنید. این روند را تا تکمیل طرح ادامه دهید و دقت کنید که گره‌ها به یک اندازه باشند تا زیبایی کار حفظ شود.

۳. گره دوخت ساقه ترکیبی

ابتدا با نخ گل‌دوزی یک ساقه بدوزید، سپس با استفاده از روبان سوزن را از میان گره‌های ساقه رد کنید تا اثر ترکیبی ایجاد شود.

۴. گره روبان (گلبرگ‌مانند)

آموزش روبان دوزی برای افراد مبتدی - گره روبان

سوزن را از زیر پارچه به سمت جلو بیاورید (نقطه ۱). روبان را صاف کنید و سوزن را حدود یک‌ونیم سانتی‌متر بالا‌تر رد کنید (نقطه ۲). سپس سوزن را در پشت کار به سمت پایین بکشید تا قسمت بالای روبان جمع شود و شكلی شبیه به گلبرگ ایجاد گردد.

آموزش روبان دوزی برای افراد مبتدی - گره

۵. گره حلقه‌ای

گره حلقه‌ای آموزش روبان دوزی برای افراد مبتدی

این گره با حلقه‌کردن روبان شکل می‌گیرد و برای پر کردن طرح یا ساختن گلبرگ‌ها کاربرد دارد. سوزن را از زیر وارد پارچه کنید، یک حلقه بسازید و دوباره سوزن را از همان نقطه اول وارد پارچه کنید. در پشت پارچه گره را محکم کنید اما مراقب باشید که گره شل بماند و از سفت‌کردن بیش‌ازحد خودداری کنید.

آموزش روبان دوزی برای افراد مبتدی - انتهای گره حلقه‌ای

۶. گره ترکیبی حلقه و مستقیم (گل می‌نای تنبل)

آموزش روبان دوزی برای افراد مبتدی - گره ترکیبی

این گره که گل می‌نای تنبل نیز نامیده می‌شود، از ترکیب یک گره حلقه‌ای و یک گره مستقیم کوتاه در مرکز آن تشکیل شده است. ابتدا گره حلقه‌ای بزنید، سپس یک گره مستقیم کوتاه در می‌انه آن بزنید تا حلقه روی پارچه بگیرد.

آموزش روبان دوزی - دوخت کامل گره ترکیبی

۷. گره فرا‌نسوی

آموزش روبان دوزی برای افراد مبتدی - گره فرانسوی

آموزش روبان دوزی برای افراد مبتدی - دوخت کامل گره فرانسوی

اجرای گره فرا‌نسوی در روبان‌دوزی و گل‌دوزی مشابه است. از پشت پارچه سوزن را به سمت خود بیاورید، گره را به سمت چپ نگه دارید، سوزن را بالای روبان برده و نزدیک نقطه‌ی اولیه وارد پارچه کنید. دو یا سه گره دیگر به همین شکل بزنید.

با فاصله از دو گره و به سمت راست، سوزن را بچرخانید و از نقطه‌ی آغازین مجددا وارد پارچه شوید. از سفت‌بودن گره‌ها روی سوزن اطمینان حاصل کنید؛ اگر شل بودند با دست چپ آن‌ها را دور سوزن سفت کنید، اما آنقدر سفت نکنید که گره‌ها بیند چون برای گره فرا‌نسوی نیاز به گره درشت دارید.

آموزش روبان دوزی - گره کامل فرانسوی

۸. گره حاشیه‌دوزی

این گره ساده برای دوخت حاشیه مناسب است. روبان را در جهت دلخواه قرار دهید و با نخ گل‌دوزی یا یک روبان باریک، روی آن و در عرض روبان، با فاصله‌ی دلخواه دوخت بزنید.

۹. گره پر

آموزش روبان دوزی - دوخت پر با روبان

آموزش روبان دوزی - مراحله اول گره پر

آموزش روبان دوزی - مرحله دوم گره پر

آموزش روبان دوزی - مرحله سوم گره پر

این گره نیز دقیقا مشابه روش اجرا در گل‌دوزی است. ابتدا روی پارجه چهار خط موازی با فاصله حدود ۶ می‌لی‌متر رسم کنید. دوخت را از خط دوم در پایین آغاز کنید. سوزن را از پشت پارچه روی نقطه شماره یک بالا بیاورید، در نقطه ۲ در مقابل نقطه ۱ پایین بیاورید، سپس کمی بالا‌تر روی خط ۳ و در نقطه ۳، بدون کشیدن کامل سوزن، بالا بیاورید. هنگام کشیدن سوزن مطمئن شوید حلقه در بالا قرار گرفته باشد. این الگو را تا رسیدن به طرح موردنظر ادامه دهید.


نکات مهم در حین کار

پیچ‌دادن به روبان در طول کار نتایج متفاوتی دارد؛ این کار هم می‌تواند زیبایی طرح را افزایش دهد و هم می‌تواند طرح را نامتعادل کند. از این تکنیک تنها زمانی استفاده کنید که به نفع طرح نهایی باشد.

در ایجاد فاصله‌ها دقت کنید. جابه‌جایی زیاد روی پارچه باعث تجمع توده‌ای بزرگ از ان در پشت کار و هدررفت مواد می‌شود. بهتر است برای هر طرح، ابتدا یک بخش را به‌صورت کامل تمام کنید و سپس سراغ روبان یا طرح بعدی بروید.


مراقبت از آثار روبان‌دوزی

همان‌طور که اشاره شد، جنس لطیف روبان نیازمند مراقبت است. بهتر است کار‌های روبان‌دوزی با دست شوید. از فشردن پارچه پس از شستشو پرهیز کنید؛ پارچه را صاف کنید تا به‌طبیعت خشک شود.

بخش روبان‌دوزی روی پارچه را اتو نکنید. پشت کار را رو به سمت خود پهن کنید و اتو را با ملایمت روی آن بگذارید. در صورت نیاز، از اسپری آب برای صاف‌کردن پارچه کمک بگیرید.

نظر شما خوانندگان عزیز چیست؟ آیا تا به‌حال روبان‌دوزی را تجربه کرده‌اید؟ طرح و رنگ روبان محبوب شما کدام است؟

پیشنهاد ما به شما

طراشعر؛ انقلاب در ادراک شعر

طراشعر؛ انقلاب در ادراک شعر

اگر شعر را نه صرفاً مجموعه‌ای از نشانه‌های زبانی، بلکه شیوه‌ای برای ادراک جهان بدانیم، …